27 Haziran 2016

Levent Yaylagül - Kitle İletişim Kuramları: Egemen ve Eleştirel Yaklaşımlar

İletişim ve medya okuyan her bir öğrenci için belki de okuması, öğrenmesi en zor kısım kuramlardır. Tabii bunun için de kuramları anlatan bir kitap gerekli. Kitap satış sitelerine başvuran ve “kitle iletişim kuramları” olarak arama yapan herkes bu adla sadece iki kitap bulur. Birincisi Erol Mutlu’nun farklı iletişim bilimcilerin makalelerinden derlediği ve “Kitle İletişim Kuramları” adı ile basılan kitap. İkincisi ise Levent Yaylagül’ün “Kitle İletişim Kuramları: Egemen ve Eleştirel Yaklaşımlar” kitabı.

Yaylagül’ün “Kitle İletişim Kuramları: Egemen ve Eleştirel Yaklaşımlar” kitabı bu alanla ilgili bir başlangıç kitabı niteliği taşıyor. İletişim çalışmaları nasıl başlamıştır, nasıl gelişmiştir, temel egemen yaklaşımlar hangileridir sorularına cevap vermekle birlikte, eleştirel yaklaşımlar ve Frankfurt okulu temsilcilerinin görüşleri konusunda derine inmeden, özet bilgiler sunuyor.

Kitle iletişim kuramlarına bir giriş niteliği taşıyan kitapta bu alanla ilgili yapılabilecek okumalarla konusunda da satır aralarında bilgiler de bulabilirsiniz. İletişim bilimiyle ilgilenen kişilerin temel eserleri ve nelere yer verdikleri de kısa kısa anlatılıyor.

Tabii kitap kitle iletişim kuramlarını temel iki başlık altında ele alıyor; ana akım (egemen) yaklaşımlar ile eleştirel yaklaşımlar. Bu ikisi arasındaki farkı birer cümle ile şöyle özetleyebiliriz; Ana akım: Varolan toplumsal düzeni meşrulaştırmak ve sürdürmek amaçlı kuram ve yaklaşımlar; Eleştirel kuramlar: Mevcut sistemi ve iletişimi eleştirel tarzda irdeleyen çalışmalar. (s.27)

Egemen ve eleştirel yaklaşımın farkını daha detaylı ise aşağıdaki tablo ile özetleyebiliriz:

Egemen (Ampirik) Araştırmalar Eleştirel Kuramlar
Ekonomik ve siyasi kurumların yapısını, iktidarın merkezileşmesini, egemen bağımlı ilişkilerini ve sınıf çıkarlarını analiz dışında tutarlar. Dayanak noktasını siyasi ve ekonomik ilişkilerin asimetrik yapısı oluşturur.
Bütün bilgilerin kaynağının duyumsal tecrübe olduğu görüşü hakim. Aklı deneyden bağımsız olarak bilgi kaynağı kabul eden yaklaşıma karşı çıkar.
Tarihsel süreci, iktidarı, egemen ideolojiyi dikkate almaz. Toplumsal çatışma, eşitsizlik, kurumsal güdüler, iktidar gibi kategorileri dikkate alır.
Araştırmacının değer yargılarını araştırmaya katmasını istemez. Araştırmanın kendisini de toplumsal sürece bir müdahale olduğunu düşünür.
Pozitivist bilgiye ve bilimin nihai amacının nesnellik olduğuna inanan pozitivist metot kullanır. Objektifliğin bilinçli ya da bilinçsiz bir şekilde değerlerin ve ideolojilerin üstünü örten bir maske olduğunu düşünür.
Eleştirel yaklaşımı öznel ve spekülatif görür. Objektifliğin mümkün olmadığını belirtir. Çünkü bilim toplumsal iktidarın sürdürülmesine hizmet eder ve toplum bilimlerde ve kuramlardan değer yargılarından kaçınılamaz.
Statükocu Mevcut toplumsal yapıdaki siyasi, ekonomik ve kurumsal yapılarda ve iktidar ilişkilerinde değişim savunur.
Amacı, egemen kurumsal yapının kendisini yeniden üretmesine hizmet etmektir. Toplumu dinamik ve diyalektik bir süreç olarak görür.
Araştırma sorunu bir örgütün eylemini nasıl daha etkin hale getirilebileceğini araştırır. İlgili toplumsal katmanların ihtiyaçlarının karşılanmasında toplumsal kurumların nasıl yeniden biçimlendirileceğinin araştırır.

“Kitle İletişim Kuramları: Egemen ve Eleştirel Yaklaşımlar” kitabında üzerinde durulan diğer konular ise başlıklar şeklinde şöyle:

Etki Araştırmaları
Ana Akımın Geliştirdiği Temel Kuramlar
Propaganda, hipodermik iğne, sihirli mermi, uyarıcı-tepki modeli
İki Aşamalı Akış Modeli

İletişime Teknolojik Yaklaşımlar
Innis Yaklaşımı
McLuhan Yaklaşımı
Kullanımlar ve Doyumlar
Kültürel Göstergeler ve Ekme Kuramı: George Gerbner
Gündem Belirleme:
Suskunluk Sarmalı: Elisabeth Noelle-Neumann
Eşik Bekçiliği Modeli:
Bilgi Eksikliği Hipotezi
Modernleşme Kuramları - Yeniliklerin Yayılması Modeli
Kitle İletişimi Kitle Kültürü ve Popüler Kültür

Eleştirel Yaklaşımlar
Yapısalcılık
Kültürel Çalışmalar
Ekonomi Politik
Walter Benjamin
Adorno ve Horkheimer: Kültür Endüstrisi
Marcuse
Habermas
Gramsci ve “Hegemonya”
Althusser ve Devletin İdeolojik Aygıtları
Yapısalcı Dilbilim ve Göstergebilim
İngiliz Kültürel İncelemeleri ve Stuart Hall
İletişimin Ekonomi Politiği
Herman ve Chomsky: Propaganda Modeli

Levent Yaylagül
Kitle İletişim Kuramları: Egemen ve Eleştirel Yaklaşımlar
3. Baskı
Dipnot Yayınları
Ankara
2010
212 sayfa.

Konuyla ilgili okuma önerileri ve kitap özetleri







Hiç yorum yok:

Yorum Gönder